WYRÓŻNIENIA ZASZCZYTNE WETERANÓW DZIAŁAŃ POZA GRANICAMI PAŃSTWA
Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 roku o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. nr 205, poz. 1203 z późniejszymi zmianami) nadała uprawnienia weteranów żołnierzom, funkcjonariuszom i pracownikom służb mundurowych, którzy uczestniczyli w działaniach poza granicami państwa ¹. W literaturze tematu oraz dokumentach stosowane jest także określenie „misjach i operacjach wojskowych poza granicami państwa”.
Weterani działań poza granicami państwa (dalej „weterani” i „weterani-poszkodowani”) stali się beneficjentami polskiego systemu odznaczeń państwowych (w tym odznaczeń wojskowych), nadawanych za czyny dokonane w czasie użycia Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa.
Aktualnie polski system odznaczeń opiera się na pięciu orderach, jedenastu odznaczeniach oraz trzynastu odznaczeniach wojskowych. Nadmienić należy, że w mocy prawnej są odznaczenia nadawane w czasie wojny (i pięć lat po jej zakończeniu) są to:
Order Wojenny Virtuti Militari
Krzyż Walecznych
Krzyż Zasługi z Mieczami.
Order i odznaczenia za misje i operacje wojskowe poza granicami państwa nadawane są weteranom działań poza granicami państwa do trzech lat od zakończenia tych działań.
W chwili obecnej nadawane są następujące ordery, odznaczenia oraz odznaczenia wojskowe (nie zachowano precedencji):
- Order Krzyża Wojskowego
- Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami (dla wojsk lądowych)
- Morski Krzyż Zasługi z Mieczami
- Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami
- Krzyż Wojskowy
- Gwiazdy pamiątkowe (Afganistanu, Iraku, Konga, Czadu, Morza Śródziemnego i Załóg Lotniczych)
- Krzyż Zasługi za Dzielność
- Należy także wspomnieć o prestiżowej Odznace Za Rany i Kontuzje, nadawanej weteranom poszkodowanym.
ORDER KRZYŻA WOJSKOWEGO
Został do polskiego systemu odznaczeń zaszczytnych wprowadzony ustawą z 18 października 2006 r.
Order Krzyża Wojskowego został ustanowiony dzięki inicjatywie i zaangażowaniu Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.
KRZYŻ WOJSKOWY
Został do polskiego systemu odznaczeń zaszczytnych wprowadzony ustawą z dnia 18 czerwca 2008 roku.
Jest odznaczeniem jedno klasowym i może być nadany tej samej osobie czterokrotnie.
Ilość nadanych Krzyży Wojskowych tej samej osobie oznacza się poprzez nałożenie na wstęgę tzw. okuć (panopliów). Przy czym nałożenie na wstęgę jednego okucia oznacza drugie nadanie, dwóch okuć oznacza trzecie nadanie i nałożenie trzech okuć oznacz trzecie nadanie.
Oznaczenie ilości nadań posiada także baretka Krzyża Wojskowego.Jest nadawany i wręczony przez Prezydenta RP, z inicjatywy własnej, a także na wniosek ministra właściwego do spraw obrony lub ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Kryteria nadania
WOJSKOWY, MORSKI I LOTNICZY KRZYŻ ZASŁUGI Z MIECZAMI
Został do polskiego systemu odznaczeń zaszczytnych wprowadzony ustawą z dnia 14 czerwca 2007 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 123, poz. 848).
Kryteria nadania
Krzyże przyznawane są żołnierzom Wojsk Lądowych i innych rodzajów Sił Zbrojnych (Sił Powietrznych i Marynarki Wojennej) za zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych i stabilizacyjnych, nie bezpośrednio w starciu z przeciwnikiem.
Wojskowy (Morski lub Lotniczy) Krzyż Zasługi z Mieczami nadaje i wręcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, z inicjatywy własnej lub na wniosek ministra właściwego do spraw obrony. Odznaczenie można nadać tej samej osobie dwukrotnie. Ilość nadań tej samej osobie oznacza się poprzez nałożenie na wstęgę tzw. okuć (panopliów). Przy czym nałożenie na wstęgę jednego okucia oznacza drugie nadanie.
Oznaczenie ilości nadań posiada także baretka Wojskowego, Morskiego lub Lotniczego Krzyża Zasługi z Mieczami.
KRZYŻ ZASŁUGI ZA DZIELNOŚĆ
Został do polskiego systemu odznaczeń zaszczytnych wprowadzony Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 marca 1928 r. o ustanowieniu Krzyża Zasługi Za Dzielność (Dz.U. z 1928 r. nr 30, poz. 279) i reaktywowany ustawą z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1031, art. 17).
Nadaje się go obecnie policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu (początkowo: UOP), Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej, Straży Pożarnej oraz żołnierzom za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach, z wykazaniem wyjątkowej odwagi, z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie prawa, nietykalności granic państwowych oraz życia, mienia i bezpieczeństwa obywateli. Może być wyjątkowo nadawany także innym osobom.
Krzyż Zasługi Za Dzielność może być nadany tej samej osobie wielokrotnie.
GWIAZDY PAMIĄTKOWE
Do polskiego systemu odznaczeń zaszczytnych wprowadzone zostały następujące odznaczenia z nazwą „Gwiazda …”:
Gwiazda Afganistanu
Gwiazda Iraku
Gwiazda Czadu
Gwiazda Konga
Gwiazda Morza Śródziemnego
Gwiazda Załóg Lotniczych
Odznaczenie wojskowe typu Gwiazda ma charakter pamiątkowy i nadawana jest członkom polskich kontyngentów wojskowych (PKW). Mogą być doraźnie wprowadzane inne odznaczenia pamiątkowe z nazwą „Gwiazda …” dla innych teatrów na których użyto Siły Zbrojne RP poza granicami państwa.
Kryteria nadania
Gwiazda jest nagrodą za nienaganną służbę w polskich kontyngentach wojskowych poza granicami państwa lub w rejonie prowadzenia operacji wojskowej.
Odpowiednia dla PKW Gwiazdę nadaje i wręcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, z inicjatywy własnej, a także na wniosek ministra właściwego do spraw obrony lub ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Za nienaganną służbę w danej zmianie PKW otrzymuje się tzw. okucie (panoplie) nakładane na wstążkę odznaczenia. Okucie ma kształt listewki (szer. 5 mm) matowej, patynowanej na brązowo, z polerowanymi krawędziami, z umieszczoną pośrodku polerowaną cyfrą arabską, oznaczającą kolejną zmianę kontyngentu. Na wstążce mogą być nakładane kolejne okucia (panoplie). Na mundurze (wyjściowym, galowym) nosi się tylko jedną baretkę, bez nakładania panopliów w postaci cyfr oznaczających ilość zasłużonych zmian łącznie lub kilku baretek z cyfrą oznaczającą numer każdej przedłużonej zmiany w PKW.
WOJSKOWA ODZNAKA ZA RANY I KONTUZJE
Polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione w 2011 na mocy Ustawy o weteranach działań poza granicami państwa i nawiązujące do odznaki nadawanej w czasie wojny
Odznaka jest nadawana decyzją Ministra Obrony Narodowej weteranom poszkodowanym żołnierzom, którzy odnieśli w wyniku walk, wypadków związanych z działaniami poza granicami Polski.
Kryteria nadania
za rany, które wymagają interwencji chirurgicznej, powstałe w związku z:
– działaniami podejmowanymi w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń,
– zamachem lub innym bezprawnym działaniem wymierzonym przeciwko żołnierzowi,
– innymi działaniami bojowymi pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza – z wyłączeniem przypadków, w których żołnierz przy wykonywaniu zadań nie przestrzegał obowiązujących zasad bezpieczeństwa;
– kontuzje będące uszczerbkiem na zdrowiu, nie wymagającym interwencji chirurgicznej, który powoduje czasową lub całkowitą niezdolność do działań bojowych, powstałym w ww. sytuacjach, z wyłączeniem przypadków, w których żołnierz przy wykonywaniu zadań nie przestrzegał obowiązujących zasad bezpieczeństwa.
Odznaka ma formę naszywki wykonanej ze wstążki o wzdłużnym układzie barw Orderu Krzyża Wojskowego. Na naszywce przypina się symetrycznie pięciopromienna metalowe gwiazdki barwy srebrnej o wymiarach 5 mm.
Rany i kontuzje odniesione w jednym wypadku, niezależnie od ilości i stopnia obrażeń, oznacza się na odznace jedną gwiazdką.
ODZNAKI PAMIĄTKOWE POLSKICH KONTYNGENTÓW WOJSKOWYCH
Powyższe odznaki nie są oficjalną częścią polskiego systemu orderów i odznaczeń.
Ze względu na niezwykłą popularność odznak pamiątkowych PKW prezentujemy kilka z nich.
Odznaki najczęściej mocowane są rozkazem (decyzją) dowódcy PKW wydaną na teatrze działań danego kontyngentu.
Opracował: Andrzej Korus
